Źródło: Le origini della spiritualità e della missione di p. Dehon, https://dehonianiandria.it/spiritualita-e-missione-di-p-dehon/ (odczyt z dn. 20.02.2026 r.) (za zgodą dehonianiandria.it 20.02.2026 r.)

Źródła duchowości i misji o. Dehona

Europa w drugiej połowie XIX wieku przeżywa triumf pozytywizmu i scjentyzmu nad metafizyką oraz upadek tradycji religijnych.

Wraz z rewolucją przemysłową, zapoczątkowaną w Anglii i przeniesioną do Europy oraz na Nowy Kontynent, rozpoczyna się zjawisko masowe: miliony mężczyzn i kobiet przemieszczają się ze wsi do miast, z jednego kontynentu na drugi.

Rynek rozwija się dynamicznie, przynosząc bogactwo mniejszości – nowej klasie burżuazyjnej – kosztem mas robotniczych. Wybucha kwestia społeczna, która rodzi pytania etyczne wśród przedsiębiorców o wrażliwym sumieniu oraz angażuje Kościół w uprzemysłowionych miastach.

Papieżem, który symbolizuje ten społeczno-ekonomiczny i polityczny przełom, jest Leon XIII wraz ze swoją encykliką Rerum Novarum, ogłoszoną 15 maja 1891 roku.

Jednym z interpretatorów tego okresu przejściowego we Francji – między dawnym a nowym sposobem życia i myślenia, między demokracją a przemysłem – jest bez wątpienia francuski kapłan, ojciec Leon Dehon. Leon Dehon urodził się 14 marca 1843 roku w La Capelle, w diecezji Soissons, w północnej Francji, a zmarł w Brukseli w Belgii 12 sierpnia 1925 roku.

La Capelle nie jest jedynie miejscem narodzin Leona Dehona – jest miejscem jego tożsamości. Tu zawsze powracał w ciągu swojego życia; nawet gdy wyjeżdżał do Hazebrouck, Paryża czy Rzymu, zawsze tu wracał.

Leon Dehon, także jako kapłan i założyciel zgromadzenia Księży Najświętszego Serca Jezusowego, był człowiekiem realistycznie i głęboko przywiązanym do swoich korzeni, mimo że jego pobyt w La Capelle nie był długi; już jako chłopiec wyjechał z bratem Henrykiem do kolegium w Hazebrouck. Pochodził z zamożnej rodziny właścicieli ziemskich, cieszącej się uznaniem w ówczesnym społeczeństwie. Otrzymał wszechstronne, staranne i pogłębione wykształcenie, wzbogacone licznymi podróżami zagranicznymi. Nie były to jednak podróże bezczynnego turysty, lecz człowieka poszukującego sensu i zrozumienia ludzkości.

Paryż: miejsce formacji społecznej i religijnej

Paryż był dla o. Dehona miejscem kultury, sztuki i historii narodu francuskiego. Był miejscem obecności Kościoła w społeczeństwie i w świecie kultury. Przybył tam, aby podjąć najpierw studia z nauk ścisłych, a następnie z prawa. W 1864 roku, w wieku 21 lat, uzyskał tytuł doktora prawa i został wpisany na listę adwokatów w Paryżu, mając przed sobą świetlaną przyszłość.

Jego religijnym punktem odniesienia był kościół Saint-Sulpice, w sercu klasycznego Paryża; uczestniczył w życiu parafii i codziennej Mszy Świętej. Tam zetknął się z „francuską szkołą duchowości”, która umocniła w nim pragnienie poświęcenia życia osobie Jezusa – Wcielonemu Słowu, stanowiącemu centrum tej duchowości.

W Paryżu młody Leon Dehon spotkał się przede wszystkim z ubóstwem i nędzą dzielnic wykluczonych. Zaangażował się w działalność w ramach Stowarzyszenia św. Wincentego a Paulo, odkrywając znaczenie otwartości na wyzwania i poszukiwania świata swoich czasów. Tu powracał, by spotykać wybitne osobowości epoki i świadomie oraz kompetentnie uczestniczyć w świecie współczesnej kultury.

Po długiej podróży na Bliski Wschód wstąpił do seminarium francuskiego w Rzymie, gdzie przebywał do 1871 roku, uzyskując trzy kolejne doktoraty: z filozofii, teologii i prawa kanonicznego. Święcenia kapłańskie przyjął 19 grudnia 1868 roku i został stenografem na Soborze Watykańskim I.

Leon Dehon pragnął kształcić się nie tylko w naukach teologicznych i religijnych, ale także pogłębiać wiedzę o rzeczywistościach kulturowych dotyczących życia społecznego, gospodarczego i politycznego. Interesował się również sztuką i cywilizacjami klasycznymi.

Saint-Quentin i robotnicy

16 listopada 1871 roku młody kapłan przybył do robotniczego miasta Saint-Quentin, najważniejszego ośrodka diecezji Soissons. Tam 28-letni, dojrzały już mężczyzna, znalazł – duchowo rzecz ujmując – „ziemię zimną” oraz społeczną sytuację pełną nadużyć.

Jako wybitny intelektualista szybko dostrzegł warunki życia robotników i przepaść oddzielającą Kościół od ówczesnego społeczeństwa. Było to spotkanie decydujące, które ukierunkowało jego życie i myślenie. Uważny na przemiany, które zmuszały Kościół do rewizji strategii, by pozostać blisko ludzi, mówił: „Trzeba wyjść z zakrystii i pójść do ludu”.

Jednak izolowany i poddawany krytyce przez miejscowe duchowieństwo, wszedł w okres wewnętrznego wycofania. Powróciło w nim dawne pragnienie i powołanie: zmierzyć się z historią wewnątrz Kościoła poprzez trwałą instytucję życia konsekrowanego, oddaną misji wobec ludu – zwłaszcza najbardziej opuszczonego.

Początki Zgromadzenia Księży Sercanów

27 czerwca 1877 roku postanowił założyć Zgromadzenie Oblatów Najświętszego Serca. W ramach założonego przez siebie instytutu św. Jana, służącego formacji odpowiedzialnych mężczyzn i świadomych chrześcijan, w 1878 roku powołał do życia Zgromadzenie Księży Najświętszego Serca Jezusowego (Dehonianów).

Niesprawiedliwość i degradacja, w jakich żył proletariat jego czasów, skłaniały go nie tylko do doraźnej pomocy w sytuacjach największego niedostatku, lecz przede wszystkim do zaangażowania na poziomie politycznym, społecznym i kulturowym w celu przeciwdziałania przyczynom niesprawiedliwości i nędzy.

Świadomy ogromnego znaczenia środków komunikacji w kształtowaniu przyszłości, szeroko z nich korzystał i sam był ich inicjatorem, zakładając gazetę i publikując liczne pisma. W 1889 roku rozpoczął wydawanie czasopisma o wymownym tytule „Królestwo Serca Jezusowego w duszach i społeczeństwach”. Inicjatywa ta wyprzedzała encyklikę Rerum Novarum z 1891 roku papieża Leona XIII o kwestii robotniczej, której Dehon stał się jednym z najbardziej kompetentnych i cenionych interpretatorów dzięki swojemu „Chrześcijańskiemu podręcznikowi społecznemu”.

Wobec walki antyklerykalnej zalecał postawę otwartości i odnowy Kościoła. Zaliczany do grona tzw. „kapłanów demokratycznych”, był mistykiem, który z kontemplacji czerpał motywacje do działania społecznego.

Kiedy musiał opuścić Saint-Quentin, zwłaszcza po pierwszej wojnie światowej, Bruksela – gdzie już istniała wspólnota Księży Najświętszego Serca Jezusowego – stała się jego stałym miejscem zamieszkania: „domem macierzystym” Zgromadzenia, skąd śledził rozwój dzieł w Holandii, Niemczech, Luksemburgu, Finlandii, we Włoszech i innych krajach, mając również na uwadze tereny misyjne.

Bruksela i wymiar międzynarodowy

Właśnie w Brukseli, jako strategicznym miejscu geograficznym (blisko Holandii i Niemiec), młode Zgromadzenie nabrało międzynarodowego charakteru.

Jednak międzynarodowość Zgromadzenia należy rozumieć nie tyle w kategoriach ekspansji, ile służby. W tym czasie o. Dehon podjął zobowiązania misyjne najpierw w Ekwadorze, a następnie w Kongu Belgijskim. Dom w Brukseli stał się centrum misyjnym – miejscem wyjazdu i powrotu misjonarzy oraz punktem odniesienia dla szerokiego ruchu apostolskiego z licznymi projektami humanitarnymi realizowanymi w dawnym Kongu Belgijskim.

Misyjność była dla o. Dehona elementem centralnym jego życia, ponieważ odpowiadała idei rozszerzania „Królestwa Serca Jezusowego” – stanowiła sens jego istnienia.

W Brukseli o. Dehon zakończył swoje życie 12 sierpnia 1925 roku – życie całkowicie oddane i poświęcone miłości Chrystusa oraz służbie misji. Biskup Laon i Soissons, w swojej mowie pogrzebowej w Saint-Quentin, powiedział: „Strona wielkiej historii religijnej właśnie się zamknęła; pióro wypadło z osłabionych rąk tego, który posługiwał się nim przez 60 lat”.

Dziedzictwo o. Dehona

„Ojciec bardzo dobry”, jak go zwykle nazywano, pragnął poruszyć Kościół, prosząc go, by otworzył nie tylko swoje drzwi, aby ludy mogły do niego wejść, ale przede wszystkim, by sam wychodził im naprzeciw, wchodził w dialog ze wszystkimi i pozwolił im na nowo się odrodzić.

Mimo słabych sił, w każdej sytuacji bardziej troszczył się o odpowiedź na wyzwania swoich czasów niż o budowanie własnego Instytutu.

„Nowe potrzeby – podkreślał o. Dehon – wymagają nowych procesów: Kościół musi umieć pokazać, że nie tylko potrafi formować pobożne dusze, lecz także urzeczywistniać sprawiedliwość społeczną, której narody tak bardzo pragną”.

tł. ks. Leszek Poleszak SCJ